1. Zabawa sensoryczna: „W świecie super-słuchu” (Zrozumienie przebodźcowania)

• Cel: Pokazanie dzieciom, jak czuje się osoba z nadwrażliwością słuchową (częstą u osób ze spektrum autyzmu) w głośnym otoczeniu.
Przebieg:
– Wybierz jedno dziecko, które ma za zadanie ułożyć prostą wieżę z klocków lub przeczytać krótkie zdanie.
– Reszta grupy w tym samym czasie robi kontrolowany hałas: jedni głośno szepczą, inni szeleszczą papierem, ktoś stuka ołówkiem w ławkę, a w tle leży włączone radio.
– Po minucie przerwij zabawę i zapytaj dziecko wykonujące zadanie: „Jak ci się pracowało?”, „Czy trudno było się skupić?”.
• Wniosek dla grupy: Nasz kolega czasem słyszy wszystko na raz i dlatego potrzebuje ciszy lub słuchawek wygłuszających.

2. Zabawa komunikacyjna: „Detektywi bez słów” (Most komunikacyjny)

• Cel: Nauka alternatywnych sposobów porozumiewania się i cierpliwości. Kolega nie patrzy mi w oczy, gdy do niego mówię. „Adaś cię słucha, ale patrzenie w oczy może go rozprasza. Słucha cię nawet gdy patrzy na podłogę”. Zatyka uszy i krzyczy podczas przerwy. „Adam ma super-słuch. Dźwięki, które dla nas są normalne, dla niego brzmią jak ryk silnika odrzutowego tuż przy uchu”. Macha rękami i skacze w
miejscu. „W ten sposób okazuje wielką radość lub radzi sobie z nadmiarem emocji. Ty wtedy klaszczesz lub krzyczysz 'hurra’, a on macha rękami”.
Przebieg:
– Dzieci dobierają się w pary. Jedno dziecko otrzymuje obrazek (np. pies pijący wodę z miski, kot śpiący na dachu).
– Jego zadaniem jest przekazanie partnerowi, co jest na obrazku, ale bez używania słów i bez pokazywania tego gestami (kalamburami). Może tylko wskazywać na przedmioty w sali, rysować w powietrzu lub używać prostych symboli.
• Wniosek dla grupy: To, że ktoś nie mówi lub mówi inaczej, nie oznacza, że nie ma nam nic do przekazania. Musimy po prostu znaleźć wspólny język.

3. Zabawa projektowa: „Wspólne miasto LEGO” (Zabawa oparta na strukturze)

• Cel: Integracja wokół jasnych reguł, bez presji na trudne rozmowy towarzyskie.
Przebieg:
-Dzieci budują wspólne miasto z klocków. Zamiast chaotycznej zabawy, wprowadzamy jasny podział ról oparty na mocnych stronach uczestników (np. Adam, który lubi schematy, jest „głównym inżynierem” odpowiedzialnym za segregowanie klocków kolorami i budowanie dróg).
– Każde dziecko ma swoją strefę i jasne zadanie.
• Wniosek dla grupy: Wspólne działanie jest łatwiejsze i daje super efekty, gdy każdy robi to, w czym czuje się najlepiej.

Tłumaczenie różnic, czyli jak rozmawiać o neuroróżnorodności

Książki to świetny punkt wyjścia do rozmowy. Pokazują świat widziany oczami dzieci ze spektrum autyzmu.

Przedszkolaki (wiek 3–6 lat)

• „Niebieska niedźwiedzica” – Joanna M. Chmielewska

  Piękna opowieść o niedźwiedzicy, która rodzi się zupełnie niebieska w świecie białych niedźwiedzi. Choć zachowuje się inaczej i szuka własnych sposobów na wyrażanie siebie, z
  czasem uczy stado uniwersalnej akceptacji.

• Seria „Uczucia Gucia” – Aurélie Chien Chow Chine

  Historyjki o małym jednorożcu, którego grzywa zmienia kolory pod wpływem silnych emocji (złości, strachu, nieśmiałości).

• Seria „Przygody Fenka” Ewa Zontek, Magdalena Gruca (wybrane tomy o emocjach i relacjach)

  Krótkie opowiadania o małym lisku, u boku którego dzieci uczą się empatii, cierpliwości i reagowania na to, że ktoś w grupie potrzebuje więcej czasu, spokoju lub ciszy.

Klasy 1–3 (wiek 7–10 lat)

•  „Duże sprawy w małych głowach” – Agnieszka Kossowska

  Jeden z najważniejszych polskich poradników dla dzieci o niepełnosprawnościach i neuroróżnorodności. Pierwszy duży rozdział w całości i w niezwykle prosty sposób tłumaczy rówieśnikom specyfikę spektrum autyzmu.

• „Wszystkie koty są w spektrum autyzmu” – Kathy Hoopmann

  Międzynarodowy bestseller oparty na uroczych fotografiach kotów. Autorka pokazuje, że znane nam i akceptowane kocie zachowania (wrażliwość na dźwięki, chodzenie własnymi ścieżkami, silna potrzeba rutyny) idealnie odzwierciedlają to, jak świat odbierają ludzie z ASD.

Klasy 4–8 (wiek 11–15 lat)

• „Książka o człowieku w spektrum autyzmu” – Weronika Janiak, Jerzy Janiak (Wydawnictwo Natuli)

  Fantastycznie wydany, bogato ilustrowany graficznie przewodnik napisany przez nastolatka w spektrum oraz jego mamę (pedagoga). Powstał po to, by pomóc rówieśnikom „wejść do
  głowy” osoby neuroróżnorodnej.

•  „Iskry w mojej głowie” – Elle McNicoll

  Wielokrotnie nagradzana powieść młodzieżowa napisana przez neuroatypową pisarkę Elle McNicoll. Opowiada o 11-letniej Addie, która walczy o pamięć o dawnych czarownicach w swoim miasteczku, dostrzegając uderzające podobieństwo między ich prześladowaniem a tym, jak otoczenie wyklucza ją z powodu jej autyzmu.

•  „Cukry” – Dorota Kotas

  Książka dla najstarszych uczniów (klasy 7-8). Autobiograficzna, słodko-gorzka i świetnie napisana powieść uznanej polskiej autorki. Przedstawia bez ubarwiania rzeczywistości proces dorastania, poczucie niedopasowania i codzienność z diagnozą zespołu Aspergera.